و شاه اسمعيل دوم ( 985 - 984 - 7 - 1576 م . ) توانستند حدود و ثغور مملكت را تقريبا به‌همان اندازه كه در زمان مرگ مؤسس سلسلهء صفوى بود نگاه دارند . بر اثر پريشانى اوضاع مملكت و حملات عثمانيها و ازبك‌ها كه متعاقب آن واقع شد مقارن اواخر دوران شاه محمد ( 995 - 985 - 87 - 1578 م . ) و اوايل سلطنت شاه عباس اول ( 1038 - 995 - 1629 - 1587 م . ) فقط قسمت اصلى اين مملكت وسيع برجاى مانده بود . شاه عباس اول طبق اظهار اسكندر منشى قصد داشت قلمرو سلطنتى اجداد خود را به همان وسعت برساند كه در اواسط دورهء اقتدار شاه طهماسب اول بود « 2 » . اما او از نيّت قبلى خود تجاوز كرد و عراق عرب را نيز تحت فرمان خود درآورد . البته خلف او شاه صفى ( 1052 - 1038 - 42 - 1629 م . ) ناگزير اين قسمت را باز از دست داد ، اما بقيهء متصرفات او تا سال 1709 م . « * » پاى برجا ماند . در اين سال سقوط قندهار خبر از پايان عاجل كار اين سلسله در سال 1135 ( - 1722 م . ) داد . ما ابتدا نام ايالات را به ترتيب ذكر مىكنيم و بعد به همان ترتيب به بحث دربارهء هريك مىپردازيم . نام مركز هر ايالت و مقر امير بزرگ به شرطى كه با نام خود ايالت يكسان نباشد بين دو هلال ذكر خواهد شد : 1 - شيروان ( شماخى ) ، 2 - قراباغ ( گنجه ) ، 3 - چخورسعد ( ايروان ) ، 4 - آذربايجان ( تبريز ) ، 5 - دياربكر ( قراآمد ) ، 6 - ارزنجان ، 7 - قلمرو على شكر ( همدان ) و 8 - بقيهء عراق عجم ، 9 - كرمانشاهان و كلهر ، 10 - عراق عرب ( بغداد ) ، 11 - فارس ( شيراز ) و 12 - كوه‌گيلويه ( بهبهان ) ، 13 - كرمان ، 14 - قندهار ، 15 - بلخ ، 16 - مرو ، 17 - مشهد ، 18 - هرات ، 19 - استراباد . از گرجستان ، خوزستان ، كردستان ، لرستان و چند منطقهء ديگر در فصل مخصوصى بحث خواهد شد « 3 » .

--> ( 2 ) - تاريخ عالم‌آراى عباسى ، ص 672 . ( 3 ) - بند ز از فصل اول . ( * ) - 1121 ه . ق . ( مترجم ) .